|
Zeg eens Aaa?..
Hoe is het gesteld met onze tongen.
De prijzen rijzen de pan uit. Maar als de vraag groot is (of zelfs groter dan
de productiecapaciteit) dan zullen de leveranciers, fabrieken en
handelaren de economische wetten volgen en gaan aftasten bij welke
prijs de vraag weer gaat inzakken. Als wij blijven kopen, blijven
de prijzen hoog.
Op zich hoeft een hoge prijs geen
probleem te zijn als je goede waar voor je geld krijgt. Maar
daaraan wil wel eens wat schorten. Ik wil het hier niet hebben
over inferieure producten uit het nabije en verre Oosten die onder
fantasievolle merknamen worden aangeboden en altijd te duur zijn.
Nee, ik wil het nu hebben over de trekharmonica?s van
producenten en bouwers van naam, zowel binnen? als buitenlands.
Op het uiterlijk van de instrumenten
is niets aan te merken, de constructie is in het algemeen goed en
de kwaliteit van de tongen is bovengemiddeld.
 En toch zijn veel kopers niet zo
tevreden als ze zouden willen zijn. Het instrument speelt
?zwaar?, zo zegt de een en een ander klaagt er over dat het
instrument niet lekker speelt als er een zachter klinkende passage
moet worden gespeeld. En toen je het instrument aanschafte klonk
het zo mooi en kon het zoveel geluid maken.
Ja, als je maar veel lucht langs de
tongen jaagt (hard trekken en duwen), maakt alles wel geluid,
zelfs een kast met een lekke balg. De balg speelt een heel
belangrijke rol in de muzikaliteit van ons spel. Je bepaalt
met de balgdruk hoe luid je speelt, het moet ook heel mooi zacht
kunnen. En op dat punt komt naast de basiskwaliteit van de tongen
een nog niet eerder genoemd aspect aan de orde. Dat is de
afstelling van de tongen.
Het is buiten kijf dat een instrument
goed gestemd moet zijn. Vals is niet leuk voor je zelf en als je
samenspeelt met andere instrumenten is het ook wel prettig als dit
onderdeel in orde is. Stemmen is echter maar de helft van de zaak.
Het ?stellen?van de tongen is net zo belangrijk.
Wat we willen, is dat de tongen gaan
spreken zodra we een knop indrukken. Ook nog met de minst
mogelijke balgdruk. Soms moet een passage heel zacht en subtiel
gespeeld kunnen worden.
 Wanneer er een grote afstand is tussen
de tong en het tongplaatje, kan er ongestraft een hoop lucht door
het gat gaan voordat de luchtstroom sterk genoeg is om de tong in
beweging en tot klinken te brengen. Druk maar eens een toets is en
ga dan heel zachtjes met de balg duwen of trekken. Als de balg een
stuk kan bewegen voordat de toon gaat klinken, dan zit je in deze
situatie. Het hangt natuurlijk ook samen met je eigen speelstijl.
Wie alleen maar heel hard wil spelen, mag nu de rest van het
artikel gerust overslaan. Met geweld krijg je ook een dooie muis
nog aan het piepen.
Wanneer de tong helemaal in het
tongplaatje zit, wordt het gat waar de lucht doorheen moet als het
ware afgesloten. Dan hoor je niets en dat is dus ook niet de
bedoeling (maar dit komt minder voor).
De kunst is (of is het kunde?) om de
afstand van de tong tot het tongplaatje zo af te stellen dat de
tong al gaat trillen (= geluid maken) bij de minste luchtstroom.
In deze situatie blijft je instrument klinken ook bij snelle kleine balgwisselingen (heen en weren).
Vergeet niet dat ook de baskant lucht gebruikt. Dat is zelfs een
behoorlijke portie en dat betekent dat een groot deel van de
balgdruk opgaat aan bassen en akkoorden en dat er daardoor al
minder lucht overblijft voor de melodiekant. Een reden extra om
aandacht te besteden aan de juiste en precieze afstelling van de
tongen aan zowel melodie? als baskant.
Ik heb gelezen dat bij een druk die
gelijk staat aan 10 millimeter water de tongen over de gehele
linie behoren aan te spreken. Bij goedkope instrumenten moet dat
dan al bij 30 millimeter.
Tot mijn eigen ervaring behoort
dat ik bijna de helft minder lucht nodig had na een goede
stelbeurt bij een Nederlands top-instrument.
Wie vraagt om zijn instrument te
laten stemmen, krijgt in het algemeen waar voor zijn geld. Lekker
hoor, een weer zuiver klinkend instrument, maar ondanks dat kan
het nog steeds dezelfde speelproblemen geven als waarover we het
eerder hadden. Vraag, als je de hier genoemde problemen ervaart,
om aandacht voor het 'stellen' van de tongen.
Wat mij zeer ergert, is dat ik de
slordige afstelling van de tongen de laatste jaren vrijwel
standaard aantref, zelfs bij instrumenten van midden? en
topklasse (zowel geïmporteerd als bij productie door Nederlandse
bouwers). Bij de prijzen die je voor de instrumenten moet betalen,
vind ik dat ronduit schandalig. Je betaalt topprijzen terwijl er
in feite een slordig product wordt geleverd. De handelaars mogen
hiervoor niet de schuld geven aan de buitenlandse producent. De
handelaars zijn verantwoordelijk voor het geleverde product en dus
ook voor de correcte afstelling van de tongen. Dan gaan ze zelf
maar aan de slag en ze kunnen de producenten dwingen om een beter
product af te leveren.
Eén instrumentbouwer gaf,
desgevraagd, toe dat aan het afstellen van de tongen alleen
aandacht wordt besteed wanneer de klant daar uitdrukkelijk naar
vraagt. Ik ben van mening dat het juist afstellen van de tongen
behoort tot het normale leveringsprogramma van bouwer en handelaar
(tevens voor gebruikte kwaliteitsinstrumenten) ook als daarom niet
uitdrukkelijk wordt gevraagd.
Als koper en gebruiker moeten wij de garantie hebben
dat het instrument dat wij aanschaffen voldoet aan de
verwachtingen die wij eraan stellen.
(Dit
artikel werd eerder geplaatst in het Diatonisch Nieuwsblad nummer
74) |
Kennisbank
