|
Wat is de gedraaide toets
DE GEDRAAIDE TOETS
Met de gedraaide toets wordt
bedoeld, de vijfde toon op de binnenrij van de tweerijer.
Uitgaande van een C-F gestemd instrument zit hier origineel een
geduwde C en een getrokken D. Na het draaien dus een geduwde D en een getrokken C.
Sommige instrumenten hebben hier zowel geduwd als getrokken een C.
De zogenaamde "Gleichton". U kunt de duwende C (laten) opstemmen tot een
D.
Bij andersgestemde instrumenten zijn uiteraard de namen anders,
maar het systeem en de verhoudingen blijven altijd hetzelfde.
HET DRAAIEN ZELF
Dit kunt u het beste laten doen
door de vakman. Heeft u echter geen twee linkerhanden en geen faalangst..., open
dan uw kastje, wip met een mesje de betreffende blokjes (2 of 3,
al naargelang uw instrument 2- of 3-korig is) uit de hars.
Zet ze netjes binnenstebuiten (gedraaid) terug. Met een
soldeerbout smelt u voorzichtig de hars. Deze vloeit de zaak weer
mooi vast en dicht. Het beoogde doel van de gedraaide toets
is, het "heen en weren", dus de balgbeweging in en uit,
te beperken. Nu is dit bij het spelen van volksmuziek niet van zo'n wezenlijk
belang. Ik zou bijna zeggen, integendeel. Juist bij dit soort muziek geeft
het "heen en weren" een extra ritmisch effect, dat vaak
bewust gezocht wordt en karakteristiek is voor de trekzak.
Echter, bij het spelen van meer "populaire" muziek
(meezingers, zeemansliederen, oude bekenden...) is het van belang
zo vloeiend mogelijk te spelen.
HET GROTE VOORDEEL
Door het draaien kunt u,
uitgaande van de centrale grondtoon (zesde knop buitenrij), de
eerst zes tonen van de betreffende toonladder aan é©® stuk
duwend spelen (er van uit gaande dat er over twee rijen gespeeld
wordt).
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
6
|
|
 |
do
|
re
|
mi
|
fa
|
sol
|
la
|
|
C
|
D
|
E
|
F
|
G
|
A
|
|
6
|
'5
|
7
|
'6
|
8
|
'7
|
Knopnummers |
Zonder de gedraaide toets zou in
deze geduwde reeks, steeds de tweede toon (re= D) getrokken moeten
worden. Dit door het simpele feit dat er origineel geen geduwde D
(re) op het instrument zit. Steeds een onderbreking van de vloeiende
lijn dus. "Heen en weren" kunt u, ook na het draaien,
gewoon blijven doen. Voor wat dat betreft verandert er nagenoeg
niets. Getrokken zit de centrale grondtoon (bij gedraaide toets)
onder de vijfde knop van de binnenrij. U kunt dus, tot op de laatste
toon na, de hele toonladder trekkend spelen.
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
6
|
7
|
|
|
do
|
re
|
mi
|
fa
|
sol
|
la
|
si
|
|
C
|
D
|
E
|
F
|
G
|
A
|
B
|
|
'5
|
7
|
'6
|
8
|
'7
|
9
|
10
|
Knopnummers |
Zonder gedraaide toets zou deze
(getrokken) reeks, toch steeds duwend moeten worden begonnen. Ook
hier weer door het feit, dat er origineel geen getrokken C (do) op
uw instrument zit. Behalve vloeiendere lijnen, levert de gedraaide
toets, door het minder "heen en weren", ook een stabielere
baspartij op. De bassen veranderen immers mee met de balgrichting!
Nog een groot voordeel van de gedraaide toets is, dat u de
beschikking krijgt over een getrokken C akkoord! (C-E-G). Dat dit van
groot nut kan zijn voor uw "luchthuishouding" zal u
spoedig duidelijk zijn. Bent u de gelukkige bezitter van een
drierijer (G-C-F gestemd bijv.), dan kunt u van twee walletjes eten.
U draait de vijfde toon van de binnenste rij. Nu kunt u door op de
twee binnenste rijen te spelen, uw drierijer gebruiken als een (C-F)
tweerijer met gedraaide toets. Spelen zonder gedraaide toets kunt u
op de buitenste twee rijen (in G-C).
OOK NADELEN ?
Wat als nadelig beschouwd zou
kunnen worden is het feit, dat bij de vorming van het
"hoofdakkoord"
van de binnenrij (F), bestaande uit F-A-C, deze drie tonen niet meer
op één rij zitten zoals dat origineel wel het geval is (knop
'3-'4-'5). Door het draaien zit onder knop '5 geen geduwde C meer.
Deze C moet nu gespeeld worden met knop 6 (buitenrij). Het bedoelde
F akkoord moet dus (na het draaien) gespeeld worden met '3-'4 en 6.
Er zijn nog wel meer situaties waarbij het iets makkelijker zou zijn
onder knop '5 een geduwde C te hebben, maar met een beetje
handigheid pakt u die C voortaan met knop 6. Mijn ervaring is dat
de nadelen van de gedraaide toets niet opwegen tegen de voordelen
ervan. Integendeel, het principe van de gedraaide toets heb ik op
enkele van mijn eigen instrumenten nog verder doorgevoerd. Ik heb
daar onder knop '2, i.p.v. de (oorspronkelijke) geduwde C, een
geduwde D, zodat het verhaal van de vloeiende lijn (geduwd althans)
ook in het onderste octaaf opgaat.
|
Kennisbank
